TENİSİN TARİHÇESİ

Tenis, günümüzde, büyük ilgi çeken sporların başında yer almaktadır. Tenis kültürü, bin yıla yaklaşan geçmişiyle ve her yaşta oynanabilir olma özelliğiyle çok geniş bir seyirci ve sporcu yelpazesine sahiptir.
 
İngiltere’de Wimbledon’ın başlamasıyla spor dünyasına adeta bir güneş gibi doğan tenisin ilginç bir geçmişi vardır. “Lawn tennis” yani günümüzde de oynanan formattaki tenis (modern tenis) her ne kadar çim zeminde oynanmaya başlamış olsa da, zamanla diğer zeminlerde de oynanmıştır. Şimdi, bu ilginç geçmişin satır başlarına birlikte şöyle bir göz atalım.
 
Tenisin geçmişi, 12’inci yüzyıla kadar uzanmaktadır. Tenisin kökeni, Fransa’da oyuncuların avuçlarının içiyle, topa bir file üzerinden ileri-geri vurdukları “jeu de paume” (avuç içi oyunu) adlı bir el topu oyununa dayandırılmaktadır. Bu oyundan, “kort tenisi”, “gerçek tenis” veya “kral tenisi” adı verilen oyunlar türetilmiştir.
 
“Tenis” sözcüğünün kökeni konusunda çok çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Ancak, bu konuda en çok yapılan açıklama, “tenis” kelimesinin, Fransızlarda servis atan oyuncunun, servisten hemen önce rakibini uyarmak amacıyla “tut”, “yakala” anlamında “TENEZ” diye bağırmasından türemiş olduğudur.
 
Bu konuda bir başka açıklama ise, biri Mısır’da Nil nehri üzerinde, diğeri Kuzey Fransa’da olan “Tenis” adlı iki kasabanın isimlerinin bu sözcüğün kökenini oluşturabileceğidir. Fransa’daki “Tenis” kasabası ipeği, Mısır’daki ise saf uzun pamuk lifleriyle biliniyordu. Tenis topları da genellikle kumaş kaplı oldukları için, aralarında bu tür bir bağlantı olabileceği sanılmaktadır.
 
Modern tenisin, yani çim tenisinin babası İngiliz Binbaşı Walter Clopton Wingfield olarak bilinmektedir. Wingfield, 1873 yılında, Yunancada “topla oynama” anlamına gelen “SPHAIRISTIKE” adlı bir açık alan oyunu geliştirmiştir. Binbaşı Wingfield, ilk kez Kuzey Galler’de çim kort üzerinde oynadığı bu oyunu için portatif bir kort icat ederek 23 Şubat 1874’de bu icadının patentini almıştır. Wingfield’in patent hakkını aldıkları arasında; fileler, kazıklar, raketler, toplar ve bir dizi kural da vardı.
 
Wingfield’in kortu, kum saati şeklinde olup, filede daralıyor ve kortun arka kısmındaki kazıklara doğru giderek genişliyordu. Kortun boyu 18,29 m. , genişliği ise 9,14 m. idi. Filenin gerildiği orta çizgide ise genişlik 6,40 m. uzunluğundaydı. File, badmingtonda olduğu gibi yükseğe gerilmişti. Filenin yüksekliği ortada 1,42 m. idi. Ayrıca, kortun “kenar perdeleri” denilen ilave fileler kullanılmıştı.
 
Binbaşı Wingfield’in bu oyunu, çok kısa sürede İngiltere ve İrlanda’da yaygınlaştı ve benimsendi. Bu yeni oyunun başarısı karşısında, Şubat 1875’de Wimbledon’daki İngiltere Kriket Kulübü (All England Croquet Club) içinde, özellikle çim tenisi oyunu için bir alan ayrıldı.
 
Bu oyunda, zamanla yeni kurallar geliştirildi ve uygulanmaya başlandı. 14 Nisan 1877’de ise, Wimbledon’daki İngiltere Kriket Kulübü (All England Croquet Club), adına “çim tenisi” sözcükleri de eklenerek, “All England Croquet and Lawn Tennis Club” adını aldı.
 
Aynı yıl Temmuz ayında, ilk çim tenisi turnuvası düzenlendi. Herkese açık olan bu turnuvaya 21 tenisçi katıldı. Henry Jones, turnuva hakemi olarak görevlendirildi. Jones, oluşturulan iki kişilik bir komiteyle, turnuva kurallarını belirledi. Komite, uygulanmakta olan raket metodu yerine, yeni bir puanlama sistemi kullandı. Yeni sisteme göre, tenisçiler her setten sonra yer değiştirecekler ve maçlar, beş set üzerinden oynanacaktı. Yalnız final setinde, avantaj setleri oynanabilecekti. İlk turnuvada, oynanan herhangi bir oyunda durum 5-5 olduğu zaman, bir sonraki oyunun sonucu, seti belirleyecekti. Bu tür “kısa setler” günümüzde oynanan tie-break setlerinin benzeriydi. Ayrıca kum saati şeklindeki kort, günümüzdeki ölçülerine çok yakın olan dikdörtgen şeklini aldı. Daha sonra yapılan bazı düzeltmelere rağmen, günümüz tenisinin kuralları, esas itibariyle Henry Jones tarafından belirlenmiştir.
 
09-19 Temmuz 1877 tarihleri arasında yapılan bu ilk turnuvada, Spencer William Gore dünyanın ilk çim tenisi turnuvası şampiyonu oldu.
 
Çiftlerde ise ilk erkekler şampiyonları, 1878 yılında Edinburg’da Raeburn Place’de, kapalı bir kortta oynayan A.Graham Murray ve C.C.Maconochie isimli avukatlardır.
 
Tek bayanlarda ilk şampiyon, 1879 yılında belirlendi. May Langrishe, Dublin’de ilk kez düzenlenen İrlanda Şampiyonası’nda tek bayanlar birincisi oldu.
 
Karışık çiftlerde ilk şampiyonlar, yine 1879 yılında, İrlandalıların düzenledikleri bir turnuvada ortaya çıkan E.Elliott ve Bayan Costello’ydu.
 
1882 yılında ise, May Langrishe ve ablası B.Langrishe, Manchester’da düzenlenen Kuzey Çim Tenisi Şampiyonası’nda ilk çift bayanlar birincisi oldu.
 
İlk uluslararası turnuva ise 1883 yılında Wimbledon’da yapıldı ve İngiliz Adalar Topluluğu adına turnuvaya katılan William ve Ernest Renshaw kardeşler Amerikalı J.S. ve C.M Clark kardeşleri yendi.
 
Modern tenisi Amerika Birleşik Devletleri’ne sokan kişi ise, hem Mary Outerbridge, hem de doktor James Dwight olarak bilinmektedir. Mary Outerbridge, 1874 yılında Bermuda’daki bir İngiliz garnizonunda tenis oynayan subayları izlemiş ve ülkesine fileler, raketler ve toplarla dönmüştür. “Amerikan Çim Tenisi”nin babası olarak bilinen doktor James Dwight, ilk Amerikalı tenisçilerden olup, Amerika Birleşik Devletleri’nde, tenisin ilk çeyrek yüzyılı süresince düzenlenen hemen hemen bütün önemli turnuvalarda yer almıştır.
 
1911 yılında uluslararası bir tenis federasyonu kurma ihtiyacı doğmuştur. Bu amaçla, 1911 ve 1912 yıllarında çok sayıda toplantılar yapılmıştır. Daha sonra, 12 ülkenin ulusal tenis birliklerinin 01 Mart 1913’te Paris’te yaptıkları genel konferansta, Uluslararası Çim Tenisi Federasyonu (ILTF) kurulmuştur.
 
Federasyonun kurucu üyeleri, Avustralya ve Yeni Zelanda’yı temsil eden Australasia (Adalar Topluluğu), Avusturya, Belçika, Danimarka, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda, Rusya, Güney Afrika, İsveç ve İsviçre’dir. İspanya toplantıya katılmamış, ancak onayını göndermiştir.
 
Londra’daki “The Guardian” gazetesi çim tenisi muhabiri David Gray, 1976 yılında, Wimbledon’daki İngiltere Kulübü (All England Club) içinde yerleşik bulunan Uluslararası Çim Tenisi Federasyonu (ILTF) genel sekreterliğine atanmıştır. David Gray’in talimatıyla, 1977 yılında ILTF’nin adından “çim” kelimesi çıkartılarak, “Uluslararası Tenis Federasyonu” (ITF) adını almıştır.
 
Modern tenisin yani çim tenisinin başarısını, hem kadınlara hem de erkeklere, kısaca bütün yaş gruplarına uygun bir spora duyulan ihtiyaca bağlamak mümkündür.